آزمایش کشت زخم یکی از آزمایش های تشخیصی مهم برای شناسایی باکتری ها و سایر میکروارگانیسم هایی است که باعث عفونت زخم می شوند. در این آزمایش، نمونه ای از ترشحات یا بافت ناحیه مشکوک به عفونت جمع آوری شده و در محیط مناسب آزمایشگاهی کشت داده می شود. اما چرا شناسایی دقیق عامل عفونت اهمیت دارد؟ تشخیص نوع میکروارگانیسم به پزشک کمک می کند تا درمان هدفمندتری انتخاب کرده و در صورت نیاز، آنتی بیوتیک مناسب را بر اساس تست حساسیت تجویز کند. در ادامه درباره علت انجام آزمایش، زمان درخواست آن، نحوه نمونه گیری، تفسیر نتایج مثبت و منفی و آمادگی های لازم توضیح داده می شود.
آزمایش کشت زخم چیست؟
آزمایش کشت زخم یا Wound Culture آزمایشی است که برای شناسایی میکروارگانیسم های عامل عفونت در یک زخم انجام می شود. نمونه معمولاً با استفاده از سواب استریل یا در برخی شرایط از ترشحات و بافت عمقی تر تهیه می شود و سپس در آزمایشگاه مورد کشت قرار می گیرد.
اگر باکتری یا میکروارگانیسم قابل رشد در نمونه وجود داشته باشد، آزمایشگاه نوع آن را شناسایی می کند. در بسیاری از موارد، تست حساسیت آنتی بیوتیکی نیز انجام می شود تا مشخص شود عامل عفونت به کدام داروها حساس یا مقاوم است. نتیجه این بررسی می تواند به انتخاب درمان دقیق تر کمک کند.
علت انجام آزمایش کشت زخم
کشت زخم زمانی اهمیت پیدا می کند که پزشک به وجود عفونت در محل زخم مشکوک باشد یا زخم برخلاف انتظار روند بهبودی مناسبی نداشته باشد. صرف مشاهده قرمزی یا ترشح همیشه برای تشخیص نوع عامل عفونی کافی نیست و کشت می تواند اطلاعات دقیق تری درباره میکروارگانیسم ایجاد کننده عفونت فراهم کند. این آزمایش به خصوص در عفونت های مقاوم، زخم های مزمن یا مواردی که درمان اولیه مؤثر نبوده است، اهمیت بیشتری دارد. دلایل درخواست این آزمایش عبارت اند از:
| علت انجام آزمایش | توضیح |
| شناسایی عامل عفونت | مشخص می کند کدام باکتری یا میکروارگانیسم در زخم رشد کرده است. |
| انتخاب آنتی بیوتیک مناسب | با انجام تست حساسیت، داروهای موثرتر برای مهار باکتری مشخص می شوند. |
| بررسی عفونت مقاوم | در صورت پاسخ ندادن زخم به درمان اولیه، احتمال مقاومت میکروبی بررسی می شود. |
| بررسی زخم های مزمن | زخم هایی که دیر بهبود می یابند ممکن است نیاز به بررسی میکروبی داشته باشند. |
| تشخیص MRSA | کشت و آنتی بیوگرام می تواند استافیلوکوک اورئوس مقاوم به متی سیلین را شناسایی کند. |
| پیشگیری از عوارض عفونت | شناسایی سریع عامل عفونی به کاهش خطر گسترش عفونت کمک می کند. |
چه زمانی آزمایش کشت زخم انجام می شود؟
پزشک معمولاً زمانی آزمایش کشت زخم را درخواست می کند که علائم بالینی احتمال عفونت را مطرح کنند یا روند ترمیم زخم غیرطبیعی باشد. وجود ترشح چرکی، افزایش درد یا تغییرات اطراف زخم از مواردی هستند که ممکن است نیاز به بررسی بیشتر داشته باشند. در زخم های مزمن و بیماران دارای عوامل خطر نیز احتمال درخواست کشت بیشتر است. موارد مهم عبارت اند از:
- تاخیر در بهبود زخم
- باز شدن مجدد زخم جراحی
- تورم یا گرم شدن ناحیه زخم
- ترشح چرکی یا بدبو از زخم
- افزایش قرمزی در اطراف زخم
- افزایش درد نسبت به روزهای قبل
- تب همراه با علائم عفونت موضعی
- گسترش عفونت به بافت های اطراف
- عدم پاسخ مناسب به آنتی بیوتیک اولیه
- وجود زخم مزمن در افراد مبتلا به دیابت
- احتمال وجود باکتری های مقاوم مانند MRSA
نمونه گیری کشت زخم چگونه انجام می شود؟
نمونه گیری برای کشت زخم باید به گونه ای انجام شود که احتمال آلودگی نمونه با میکروب های سطح پوست تا حد امکان کاهش یابد. در بسیاری از موارد، پس از ارزیابی زخم و در صورت نیاز تمیز کردن سطح آن، متخصص مراقبت های بهداشتی با استفاده از یک سواب استریل از بخش مناسب زخم نمونه تهیه می کند.
سواب پس از نمونه گیری در ظرف یا محیط انتقال مخصوص قرار داده شده و برای بررسی به آزمایشگاه ارسال می شود. نمونه در محیط های کشت مناسب قرار می گیرد تا در صورت وجود باکتری، امکان رشد و شناسایی آن فراهم شود.
در برخی زخم های عمقی ممکن است نمونه ترشح عمقی، مایع یا بافت نسبت به سواب سطحی اطلاعات دقیق تری ارائه دهد. نوع نمونه با توجه به وضعیت زخم و نظر پزشک تعیین می شود. نمونه گیری با سواب معمولاً خطر خاصی ندارد، اما ممکن است هنگام تماس سواب با محل زخم، ناراحتی یا درد خفیف و موقتی ایجاد شود.
بیشتر بخوانید: آزمایش ESR چیست؟
تفسیر آزمایش کشت زخم
تفسیر نتیجه کشت زخم بر اساس وجود یا عدم رشد میکروارگانیسم، نوع عامل شناسایی شده و نتیجه تست حساسیت آنتی بیوتیکی انجام می شود. هر نوع رشد باکتریایی الزاماً به معنای عفونت فعال نیست؛ زیرا در برخی نمونه ها ممکن است باکتری های طبیعی پوست یا آلودگی نمونه نیز مشاهده شوند. به همین دلیل، نتیجه آزمایش باید در کنار علائم بیمار و ظاهر زخم بررسی شود. حالت های رایج در گزارش کشت عبارت اند از:
| نتیجه آزمایش | معنی احتمالی |
| No Growth | در شرایط آزمایشگاهی رشد قابل تشخیصی از میکروارگانیسم مشاهده نشده است. |
| Positive Culture | یک یا چند میکروارگانیسم در نمونه رشد کرده و شناسایی شده اند. |
| Mixed Growth | چند نوع میکروارگانیسم رشد کرده اند و ممکن است نیاز به بررسی احتمال آلودگی نمونه باشد. |
| Staphylococcus aureus | یکی از باکتری های شایع در عفونت های پوستی و زخم است. |
| Streptococcus spp. | برخی گونه های استرپتوکوک می توانند در عفونت زخم نقش داشته باشند. |
| Pseudomonas aeruginosa | می تواند در برخی زخم های مزمن، سوختگی ها یا زخم های خاص دیده شود. |
| MRSA | نوع مقاوم استافیلوکوک اورئوس است که انتخاب آنتی بیوتیک برای آن باید بر اساس حساسیت دارویی انجام شود. |
| Sensitive یا S | باکتری نسبت به آنتی بیوتیک مورد آزمایش حساس است. |
| Resistant یا R | باکتری نسبت به آنتی بیوتیک مورد بررسی مقاوم گزارش شده است. |
| Intermediate یا I | پاسخ باکتری به آنتی بیوتیک در محدوده بین حساس و مقاوم قرار دارد. |
مثبت شدن کشت زخم
مثبت شدن آزمایش کشت زخم به این معناست که یک یا چند میکروارگانیسم قابل رشد از نمونه جدا شده اند. در گزارش آزمایش معمولاً نام باکتری شناسایی شده نوشته می شود و در صورت لزوم، نتیجه آنتی بیوگرام نیز در کنار آن ارائه خواهد شد. با این حال، مثبت شدن کشت به تنهایی برای تشخیص شدت عفونت کافی نیست و باید همراه با علائمی مانند قرمزی، ترشح، درد، تورم و وضعیت عمومی بیمار ارزیابی شود.
پزشک بر اساس نوع میکروب و الگوی حساسیت دارویی درباره نیاز به درمان تصمیم گیری می کند. وجود باکتری هایی مانند استافیلوکوک اورئوس، استرپتوکوک یا سودوموناس از یافته های احتمالی در برخی عفونت های زخم است.
منفی شدن کشت زخم
منفی شدن کشت یا مشاهده عبارت No Growth به این معناست که در شرایط انجام آزمایش، رشد قابل تشخیصی از میکروارگانیسم ایجاد نشده است. این نتیجه همیشه وجود عفونت را به طور قطعی رد نمی کند؛ زیرا عواملی مانند مصرف آنتی بیوتیک پیش از نمونه گیری، حجم ناکافی نمونه یا انتخاب محل نامناسب نمونه گیری می توانند نتیجه را تحت تأثیر قرار دهند.
همچنین برخی عوامل عفونی به شرایط کشت خاصی نیاز دارند. اگر علائم عفونت همچنان وجود داشته باشد، پزشک ممکن است تکرار کشت یا آزمایش های تکمیلی را پیشنهاد کند. بنابراین نتیجه منفی باید در کنار وضعیت بالینی بیمار تفسیر شود.
آمادگی قبل از آزمایش کشت زخم
این آزمایش معمولاً به آمادگی پیچیده ای نیاز ندارد، اما رعایت برخی نکات می تواند به افزایش کیفیت نمونه و کاهش احتمال خطا کمک کند. شرایط دقیق نمونه گیری ممکن است با توجه به نوع زخم و محل آن متفاوت باشد. به خصوص مصرف آنتی بیوتیک می تواند بر رشد باکتری در محیط کشت اثر بگذارد. نکات مهم پیش از نمونه گیری عبارت اند از:
- هیچ آنتی بیوتیکی را بدون نظر پزشک قطع نکنید.
- پانسمان زخم را مطابق دستور پزشک یا آزمایشگاه تعویض کنید.
- پزشک یا آزمایشگاه را از مصرف هرگونه آنتی بیوتیک مطلع کنید.
- پمادها یا کرم های موضعی مصرفی را به فرد نمونه گیر اطلاع دهید.
- اطلاعات مربوط به مدت ایجاد زخم و درمان های قبلی در اختیار پزشک قرار گیرد.
- در صورت وجود ترشح زیاد، دستکاری یا تخلیه خودسرانه زخم پیش از نمونه گیری انجام نشود.
- پیش از نمونه گیری، از استفاده خودسرانه از مواد ضدعفونی کننده روی محل زخم خودداری کنید.
بیشتر بخوانید: آزمایش کراتین فسفوکیناز
آزمایش کشت زخم و حساسیت آنتی بیوتیکی چیست؟
در بسیاری از موارد، پس از رشد باکتری در محیط کشت، آزمایش حساسیت آنتی بیوتیکی یا Antibiotic Susceptibility Test انجام می شود. در این بررسی، باکتری جداشده در برابر گروهی از آنتی بیوتیک ها آزمایش می شود تا میزان حساسیت یا مقاومت آن مشخص شود.
هدف از این بررسی آن است که پزشک بتواند دارویی را انتخاب کند که احتمال اثرگذاری بیشتری بر عامل عفونت دارد. این مسئله به خصوص در مواجهه با باکتری های مقاوم اهمیت دارد. مصرف نامناسب یا خودسرانه آنتی بیوتیک می تواند احتمال مقاومت میکروبی را افزایش دهد؛ بنابراین نتیجه آنتی بیوگرام باید توسط پزشک تفسیر شود.
MRSA در آزمایش کشت زخم چیست؟
MRSA مخفف Methicillin-Resistant Staphylococcus aureus و به معنای استافیلوکوک اورئوس مقاوم به متی سیلین است. این باکتری نسبت به تعدادی از آنتی بیوتیک های رایج مقاومت دارد و به همین دلیل شناسایی آن می تواند در انتخاب درمان اهمیت داشته باشد.
آزمایش کشت زخم می تواند رشد استافیلوکوک اورئوس را مشخص کند و بررسی حساسیت آنتی بیوتیکی نیز الگوی مقاومت آن را نشان دهد. اگر MRSA شناسایی شود، انتخاب دارو باید بر اساس نتیجه آنتی بیوگرام، شرایط بیمار و نظر پزشک انجام شود.
انجام آزمایش کشت زخم در آزمایشگاه جردن
آزمایش کشت زخم و بررسی حساسیت آنتی بیوتیکی در آزمایشگاه پاتوبیولوژی و ژنتیک جردن قابل انجام است. نمونه پس از دریافت در شرایط آزمایشگاهی مناسب بررسی شده و در صورت رشد میکروارگانیسم، شناسایی عامل و تست های لازم انجام می شود.
نتیجه آزمایش در کوتاه ترین زمان ممکن و متناسب با زمان لازم برای رشد و شناسایی میکروارگانیسم گزارش می شود. افرادی که برای انجام کشت زخم، نحوه نمونه گیری یا شرایط پیش از آزمایش نیاز به راهنمایی دارند، می توانند برای دریافت مشاوره رایگان با شماره 02188798979 تماس حاصل فرمایند.
بیشتر بخوانید: آزمایش LDL چیست؟
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، آزمایش کشت زخم روشی مهم برای شناسایی میکروارگانیسم های احتمالی عامل عفونت و بررسی حساسیت آنها به آنتی بیوتیک ها است. این آزمایش به ویژه در زخم هایی که ترشح، درد، قرمزی یا روند بهبود غیرطبیعی دارند، می تواند اطلاعات ارزشمندی در اختیار پزشک قرار دهد. مثبت یا منفی بودن کشت باید همراه با علائم بیمار و شرایط نمونه گیری بررسی شود و نتیجه به تنهایی برای تصمیم گیری درمانی کافی نیست. در صورت رشد باکتری، انجام آنتی بیوگرام به انتخاب درمان هدفمندتر کمک می کند.
