آزمایش بیلی روبین؛ تفسیر، مقدار نرمال و علت بالا بودن

آزمایش بیلی روبین یکی از آزمایش های خون بوده که برای اندازه گیری میزان بیلی روبین موجود در خون و بررسی وضعیت کبد، مجاری صفراوی و تجزیه گلبول های قرمز انجام می شود. بیلی روبین ماده ای زردرنگ است که به طور طبیعی هنگام تجزیه گلبول های قرمز تولید شده و پس از پردازش در کبد، از طریق صفرا دفع می شود. اما بالا رفتن Bilirubin در آزمایش خون چه مفهومی دارد و چه زمانی می تواند نیازمند بررسی بیشتر باشد؟ در ادامه به علت انجام آزمایش، انواع بیلی روبین، نحوه تفسیر نتیجه، مقدار طبیعی و دلایل بالا یا پایین بودن آن می پردازیم پس با ما همراه باشید.

آزمایش بیلی روبین چیست؟

آزمایش بیلی روبین میزان این رنگدانه زرد رنگ را در نمونه خون اندازه گیری می کند. بیلی روبین در جریان طبیعی تجزیه گلبول های قرمز ایجاد می شود و کبد وظیفه دارد آن را پردازش کرده و از طریق صفرا از بدن دفع کند. در صورت اختلال در عملکرد کبد، انسداد مسیر خروج صفرا یا افزایش تخریب گلبول های قرمز، مقدار بیلی روبین خون ممکن است افزایش پیدا کند. به همین دلیل، بررسی Bilirubin اطلاعات مفیدی درباره وضعیت کبد و سیستم خونی در اختیار پزشک قرار می دهد.

علت انجام آزمایش بیلی روبین

اندازه گیری بیلی روبین معمولاً زمانی درخواست می شود که پزشک قصد دارد عملکرد کبد، مسیرهای صفراوی یا میزان تخریب گلبول های قرمز را بررسی کند. مشاهده یرقان یا سفیدی چشم نیز یکی از مهمترین دلایل درخواست این آزمایش محسوب می شود. نتیجه آزمایش به تنهایی برای تشخیص یک بیماری کافی نیست و معمولاً در کنار علائم، معاینه و سایر آزمایش های خون تفسیر می شود. مهمترین دلایل انجام این آزمایش عبارت اند از:

چه زمانی آزمایش بیلی روبین تجویز می شود؟

پزشک ممکن است در شرایط مختلفی اندازه گیری بیلی روبین خون را در کنار سایر آزمایش های تشخیصی درخواست کند. وجود علائمی مانند زردی، ادرار تیره یا علائم مرتبط با اختلال کبدی می تواند نیاز به بررسی سطح این ماده را افزایش دهد. همچنین در نوزادان، اندازه گیری بیلی روبین یکی از بررسی های مهم در صورت بروز زردی است. موارد متداول تجویز آزمایش شامل شرایط زیر است:

• مشاهده ادرار تیره
• بررسی زردی در نوزادان
• زرد شدن پوست یا سفیدی چشم
• شک به انسداد مجاری صفراوی
• بررسی بیماری های کیسه صفرا
• پیگیری برخی بیماری های کبدی
• احتمال وجود اختلال در عملکرد کبد
• احتمال افزایش تخریب گلبول های قرمز
• بررسی نتیجه غیرطبیعی سایر تست های عملکرد کبد

انواع بیلی روبین در آزمایش خون

در گزارش آزمایش خون ممکن است بیلی روبین به شکل Total، Direct و Indirect نمایش داده شود. بررسی این مقادیر در کنار یکدیگر به پزشک کمک می کند مشخص کند افزایش بیلی روبین بیشتر با کدام مرحله از تولید، پردازش یا دفع آن ارتباط دارد. به همین دلیل، تنها توجه به عدد بیلی روبین کل همیشه برای تفسیر دقیق کافی نیست. انواع اصلی بیلی روبین عبارت اند از:

بیلی روبین کل یا Total Bilirubin

بیلی روبین کل مجموع بیلی روبین مستقیم و غیرمستقیم موجود در خون است. این مقدار معمولاً اولین عددی است که برای بررسی سطح کلی Bilirubin مورد توجه قرار می گیرد. بالا بودن آن می تواند دلایل مختلفی داشته باشد و باید همراه با سایر مقادیر ارزیابی شود.

بیلی روبین مستقیم یا Direct Bilirubin

بیلی روبین مستقیم نوعی از بیلی روبین است که در کبد پردازش شده و قابلیت دفع از طریق صفرا را پیدا کرده است. افزایش این مقدار می تواند در برخی اختلالات کبدی یا مشکلات مربوط به جریان صفرا مشاهده شود.

بیلی روبین غیرمستقیم یا Indirect Bilirubin

بیلی روبین غیرمستقیم پیش از پردازش در کبد در خون وجود دارد. افزایش آن ممکن است در شرایطی دیده شود که تولید بیلی روبین افزایش یافته یا فرآیند پردازش آن در کبد دچار اختلال شده باشد.

بیشتر بخوانید: آزمایش کراتین فسفوکیناز

تفسیر آزمایش بیلی روبین

تفسیر آزمایش بیلی روبین تنها بر اساس بالا یا پایین بودن یک عدد انجام نمی شود. پزشک معمولاً مقدار بیلی روبین کل، مستقیم و غیرمستقیم را همراه با علائم بیمار و سایر تست های آزمایشگاهی بررسی می کند. سن، وضعیت سلامتی، مصرف داروها و روش آزمایشگاه نیز ممکن است در نتیجه موثر باشند. به طور کلی، الگوهای زیر در تفسیر اولیه نتیجه مورد توجه قرار می گیرند:

مقدار نرمال بیلی روبین در آزمایش خون چقدر است؟

محدوده طبیعی Bilirubin ممکن است با توجه به آزمایشگاه، روش اندازه گیری، سن فرد و واحد گزارش متفاوت باشد. بنابراین ملاک اصلی برای تفسیر، محدوده مرجع درج شده در همان برگه آزمایش است. به طور معمول در بزرگسالان مقادیر تقریبی زیر در نظر گرفته می شود:

• بیلی روبین کل: حدود 0.3 تا 1.2 میلی گرم در دسی لیتر
• بیلی روبین مستقیم: معمولاً حدود 0 تا 0.3 میلی گرم در دسی لیتر
• بیلی روبین غیرمستقیم: از اختلاف بیلی روبین کل و مستقیم محاسبه می شود و مقدار آن با توجه به محدوده آزمایشگاه ارزیابی خواهد شد.

این اعداد صرفاً محدوده های رایج هستند و نباید بدون توجه به Reference Range آزمایشگاه برای تشخیص بیماری استفاده شوند.

بالا بودن بیلی روبین در آزمایش خون نشانه چیست؟

بالا بودن بیلی روبین می تواند زمانی رخ دهد که تولید این ماده افزایش پیدا کرده، کبد قادر به پردازش مناسب آن نباشد یا دفع بیلی روبین از طریق صفرا با مشکل مواجه شود. بیماری های کبدی، اختلال در مجاری صفراوی و افزایش تخریب گلبول های قرمز از دلایل احتمالی هستند. برخی داروها و شرایط موقت بدن نیز ممکن است باعث تغییر سطح Bilirubin شوند. در صورت افزایش قابل توجه، ممکن است علائمی مانند زردی پوست و چشم یا ادرار تیره ایجاد شود. تشخیص علت دقیق تنها بر اساس عدد آزمایش امکان پذیر نیست و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

پایین بودن بیلی روبین در آزمایش خون نشانه چیست؟

پایین بودن بیلی روبین خون معمولاً برخلاف افزایش آن، اهمیت بالینی زیادی ندارد و در بسیاری از افراد نشانه بیماری مشخصی نیست. مصرف بعضی داروها یا مواد می تواند سطح این ماده را کاهش دهد. ویتامین C، فنوباربیتال و تئوفیلین از مواردی هستند که ممکن است بر نتیجه آزمایش تاثیر بگذارند. پایین بودن Bilirubin به تنهایی معمولاً نیازمند درمان نیست، اما نتیجه باید با توجه به سایر آزمایش ها و وضعیت فرد بررسی شود.

آمادگی برای آزمایش بیلی روبین

نمونه مورد نیاز برای این آزمایش معمولاً سرم خون است که با خون گیری از ورید بازو تهیه می شود. شرایط آمادگی ممکن است بر اساس آزمایش های دیگری که هم زمان درخواست شده اند متفاوت باشد؛ بنابراین رعایت دستور آزمایشگاه یا پزشک اهمیت دارد. بعضی عوامل می توانند سطح بیلی روبین را تغییر دهند و نتیجه را تحت تاثیر قرار دهند. نکات آمادگی قبل از آزمایش به شرح زیر است:

• در صورت درخواست آزمایشگاه، چند ساعت پیش از خون گیری ناشتا باشید و فقط آب بنوشید.
• پیش از انجام آزمایش از ورزش شدید خودداری کنید.
• داروها و مکمل های مصرفی خود را به پزشک یا آزمایشگاه اطلاع دهید.
• هیچ داروی تجویز شده ای را بدون نظر پزشک قطع نکنید.
• در صورت انجام آزمایش های دیگر به صورت همزمان، دستور ناشتایی همان آزمایش ها را رعایت کنید.
• زمان آخرین وعده غذایی و داروهای مصرف شده را در صورت نیاز به مسئول آزمایشگاه اعلام کنید.

سطح بالای بیلی روبین در خون در بزرگسالان

افزایش سطح بیلی روبین در بزرگسالان می تواند در اثر اختلال در یکی از مراحل تولید، انتقال، پردازش یا دفع این ماده ایجاد شود. برای تعیین علت، پزشک معمولاً مشخص می کند که افزایش بیشتر مربوط به بیلی روبین مستقیم است یا غیرمستقیم و سپس سایر آزمایش های عملکرد کبد و خون را بررسی می کند.

از دلایل احتمالی افزایش بیلی روبین می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• بیماری های کبدی: هپاتیت، سیروز و سایر اختلالاتی که به سلول های کبد آسیب می رسانند ممکن است پردازش و دفع بیلی روبین را مختل کنند.
• مشکلات کیسه صفرا و مجاری صفراوی: التهاب کیسه صفرا، سنگ صفرا یا انسداد مجاری صفراوی می تواند خروج بیلی روبین را کاهش دهد.
• انسداد مسیر صفرا: برخی بیماری ها یا توده هایی که مسیر خروج صفرا را مسدود می کنند ممکن است باعث افزایش بیلی روبین، به ویژه نوع مستقیم شوند.
• افزایش تخریب گلبول های قرمز: در برخی بیماری های خونی، گلبول های قرمز با سرعت بیشتری تخریب می شوند و در نتیجه تولید بیلی روبین افزایش می یابد.
• واکنش انتقال خون: ناسازگاری در انتقال خون می تواند باعث تخریب گلبول های قرمز و افزایش بیلی روبین شود.
• برخی داروها: تعدادی از آنتی بیوتیک ها، بعضی داروهای ضدتشنج و داروهای دیگر می توانند بر سطح بیلی روبین اثر بگذارند.

افزایش خفیف بیلی روبین همیشه به معنای وجود یک بیماری جدی نیست. تفسیر نتیجه باید با توجه به شدت افزایش، نوع Bilirubin، سایر آزمایش ها و علائم بیمار انجام شود.

بیشتر بخوانید: آزمایش HDL خون

مقادیر کم بیلی روبین در خون در بزرگسالان

کاهش بیلی روبین در بزرگسالان معمولاً نسبت به بالا بودن آن اهمیت کمتری دارد. در بسیاری از موارد، سطح پایین این ماده بدون وجود هیچ بیماری خاصی مشاهده می شود و نیاز به اقدام درمانی ندارد.

برخی داروها و مواد از جمله ویتامین C، فنوباربیتال و تئوفیلین ممکن است باعث کاهش مقدار بیلی روبین خون شوند. با این حال، اگر تغییرات دیگری نیز در آزمایش خون یا تست های عملکرد کبد مشاهده شده باشد، پزشک نتیجه را در کنار سایر یافته ها ارزیابی خواهد کرد.

بنابراین، پایین بودن عدد Bilirubin به تنهایی معیار مناسبی برای تشخیص یک بیماری نیست و نباید بدون بررسی کامل برگه آزمایش تفسیر شود.

مقادیر طبیعی بیلی روبین در نوزادان

مقدار طبیعی بیلی روبین در نوزادان با بزرگسالان یکسان نیست و به عواملی مانند سن نوزاد بر حسب ساعت و روز، نارس یا کامل بودن دوران بارداری و شرایط بالینی بستگی دارد. پس از تولد، سطح بیلی روبین می تواند به طور طبیعی افزایش یابد؛ زیرا کبد نوزاد هنوز در حال تکامل است و هم زمان بخشی از گلبول های قرمز دوران جنینی نیز تجزیه می شوند.

به همین دلیل نمی توان یک عدد ثابت را به عنوان محدوده طبیعی تمام نوزادان معرفی کرد. پزشک مقدار بیلی روبین را با توجه به سن دقیق نوزاد و عوامل خطر تفسیر می کند. افزایش بیش از حد بیلی روبین در نوزادان باید جدی گرفته شود، زیرا در سطوح بسیار بالا می تواند نیازمند درمان و پیگیری فوری باشد.

انجام آزمایش بیلی روبین در آزمایشگاه جردن

برای اندازه گیری آزمایش بیلی روبین نمونه خون از ورید گرفته شده و سطح بیلی روبین کل و در صورت درخواست، بیلی روبین مستقیم بررسی می شود. انجام صحیح نمونه گیری و گزارش دقیق محدوده مرجع آزمایشگاه در تفسیر بهتر نتیجه اهمیت زیادی دارد.

در آزمایشگاه جردن می توان این آزمایش را همراه با سایر بررسی های مورد نیاز پزشک انجام داد. بسته به شرایط بیمار، ممکن است آزمایش هایی مانند CBC، تست های عملکرد کبد، آلبومین، پروتئین کل یا آزمایش های انعقادی نیز هم زمان درخواست شوند. نتیجه نهایی باید توسط پزشک و با توجه به علائم، سابقه پزشکی و سایر یافته های آزمایشگاهی بررسی شود.

نتیجه گیری

با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، آزمایش بیلی روبین یکی از آزمایش های مهم برای بررسی مقدار بیلی روبین خون و ارزیابی وضعیت کبد، جریان صفرا و تخریب گلبول های قرمز است. بالا بودن این ماده علل مختلفی از اختلالات کبدی و صفراوی تا افزایش تجزیه گلبول های قرمز دارد. در مقابل، پایین بودن بیلی روبین معمولاً از نظر بالینی اهمیت کمتری دارد. مقدار طبیعی نیز بر اساس سن، شرایط فرد و محدوده مرجع هر آزمایشگاه متفاوت است. بنابراین مشاهده نتیجه غیرطبیعی به تنهایی برای تشخیص بیماری کافی نیست و باید در کنار سایر آزمایش ها و علائم بیمار تفسیر شود.