
آزمایش RBC خون یکی از مهمترین بخش های ارزیابی سلامت عمومی است که در آن تعداد گلبول های قرمز خون اندازه گیری می شود. این گلبول ها وظیفه حیاتی حمل اکسیژن به بافت ها و دفع دی اکسید کربن از بدن را بر عهده دارند؛ بنابراین هرگونه افزایش یا کاهش در مقدار آنها نشانه ای از اختلالات خونی یا مشکلات زمینه ای می باشد. اما چرا تعداد RBC ممکن است تغییر کند؟ آیا همیشه کاهش RBC به معنای کم خونی است یا عوامل دیگری نیز دخیل اند؟ در این مقدمه قصد داریم درباره اهمیت آزمایش RBC، نقش گلبول های قرمز، علل بالا یا پایین بودن مقدار RBC و همچنین شرایطی که پزشک این آزمایش را تجویز می کند صحبت کنیم پس با ما همراه باشید.
RBC در آزمایش خون چیست؟
RBC در آزمایش خون مخفف Red Blood Cell و به معنای تعداد گلبول های قرمز خون است. گلبول های قرمز در مغز استخوان تولید می شوند و حاوی هموگلوبین هستند؛ پروتئینی که اکسیژن را از ریه ها به سلول ها و بافت های بدن منتقل می کند. اندازه گیری تعداد گلبول قرمز خون معمولاً یکی از بخش های آزمایش شمارش کامل سلول های خونی یا CBC است.
کاهش یا افزایش RBC می تواند در برخی موارد نشان دهنده تغییر در روند تولید گلبول قرمز، میزان مایعات بدن یا وجود بعض
گلبول های قرمز خون چیست؟
گلبول های قرمز، سلول های بدون هسته ای هستند که پروتئینی به نام هموگلوبین را حمل می کنند. هموگلوبین مسئول اتصال اکسیژن و انتقال آن به بافت ها است. هر RBC تقریباً ۱۲۰ روز در گردش خون زندگی می کند و سپس در طحال یا کبد تخریب می شود. به طور کلی ویژگی های کلیدی RBC عبارتند از:
- شکل: دیسک دو طرف مقعر
- طول عمر: حدود ۱۲۰ روز
- عملکرد: حمل اکسیژن و دی اکسید کربن
بیشتر بخوانید: آزمایش کراتین فسفوکیناز چیست؟
چرا آزمایش RBC انجام می شود؟
آزمایش RBC یکی از بخش های مهم بررسی وضعیت سلول های خونی است و می تواند به پزشک در ارزیابی توانایی خون برای انتقال اکسیژن کمک کند. این آزمایش معمولاً در قالب آزمایش CBC انجام می شود و نتایج آن در کنار سایر شاخص های خونی تفسیر می شود. بررسی تعداد گلبول های قرمز می تواند در شناسایی برخی اختلالات خونی و پیگیری روند درمان نقش داشته باشد. آزمایش RBC اطلاعات مهمی درباره تعداد گلبول های قرمز خون، حجم آنها و وضعیت هموگلوبین ارائه می دهد. دلایل اصلی انجام این آزمایش عبارتند از:
- کنترل درمان ها: بررسی اثر بخشی درمان کم خونی یا سایر اختلالات خونی.
- تشخیص کم خونی: کاهش تعداد RBC یا هموگلوبین نشان دهنده کم خونی است.
- ارزیابی بیماری های مزمن: مانند بیماری های کلیوی یا کبدی که بر تولید RBC اثر می گذارند.
- تشخیص پلی سیتمی: افزایش بیش از حد RBC نشان دهنده بیماری های خونی یا مشکلات ریوی می باشد.
آزمایش RBC چه چیزی را نشان می دهد؟
آزمایش RBC تعداد گلبول های قرمز موجود در حجم مشخصی از خون را اندازه گیری می کند و اطلاعاتی درباره وضعیت این سلول ها در اختیار پزشک قرار می دهد. از آنجا که گلبول های قرمز در اکسیژن رسانی به بدن نقش اصلی دارند، تغییر تعداد آن ها ممکن است با برخی اختلالات خونی یا بیماری های زمینه ای مرتبط باشد. این آزمایش معمولاً در قالب CBC درخواست می شود و تفسیر آن در کنار سایر شاخص های خونی انجام می گیرد.
آزمایش RBC می تواند در بررسی موارد زیر مؤثر باشد:
- مشخص کردن تعداد گلبول های قرمز خون
- شناسایی افزایش غیرطبیعی تعداد گلبول های قرمز
- کمک به ارزیابی اختلالات مؤثر بر تولید یا تخریب گلبول قرمز
- کمک به بررسی احتمال کم خونی در صورت پایین بودن RBC
- بررسی وضعیت بیمار در برخی بیماری های کلیوی، قلبی یا ریوی
- کمک به پزشک برای تصمیم گیری درباره نیاز به آزمایش های تکمیلی
- پایش تغییرات سلول های خونی در برخی درمان ها و بیماری های مزمن

آمادگی قبل از آزمایش RBC خون
برای انجام آزمایش RBC معمولاً به آمادگی ویژه ای نیاز نیست و نمونه گیری مانند سایر آزمایش های خون انجام می شود. با این حال، بعضی عوامل موقت مانند فعالیت بدنی شدید، وضعیت آب بدن و مصرف برخی داروها می توانند بر نتیجه اثر بگذارند. به همین دلیل، رعایت چند نکته ساده پیش از نمونه گیری به دقیقتر بودن نتیجه کمک می کند. آزمایش RBC نیاز به آمادگی خاص ندارد اما رعایت نکات زیر دقت نتایج را بالا ببرد:
- اجتناب از ورزش شدید: قبل از آزمایش فعالیت بدنی شدید نداشته باشید.
- داروها: بعضی داروها بر نتایج RBC اثر می گذارند و بهتر است با پزشک مشورت کنید.
- ناشتایی: برای آزمایش خون کامل (CBC) ممکن است ۸–۱۲ ساعت ناشتا بودن توصیه شود.
- مصرف مایعات: کم آبی بدن باعث افزایش نسبی تعداد گلبول های قرمز می شود؛ بنابراین بهتر است پیش از آزمایش، در صورت نداشتن محدودیت پزشکی، آب کافی مصرف شود.
- اطلاع درباره مکمل ها: مصرف بعضی مکمل ها نیز ممکن است بر نتایج برخی آزمایش های خونی اثر بگذارد؛ بهتر است پزشک یا آزمایشگاه را از مکمل های مصرفی مطلع کنید.
- استراحت قبل از نمونه گیری: بهتر است چند دقیقه پیش از خون گیری در حالت استراحت باشید زیرا استرس و فعالیت بدنی بعضی شاخص های خونی را به طور موقت تغییر دهند.
- اطلاع از شرایط پزشکی: در صورت بارداری، بیماری های مزمن یا انجام درمان های خاص، بهتر است این موارد قبل از آزمایش به پزشک یا مسئول آزمایشگاه اطلاع داده شود.
بیشتر بخوانید: MCH در آزمایش خون
نحوه انجام آزمایش RBC
برای انجام آزمایش RBC معمولاً فرایند پیچیدهای وجود ندارد و نمونهگیری مشابه بسیاری از آزمایشهای روتین خون انجام میشود. آزمایش RBC در آزمایش خون اغلب بهعنوان بخشی از CBC درخواست میشود و پس از نمونهگیری، شمارش گلبولهای قرمز با دستگاههای آزمایشگاهی انجام میگیرد. مراحل اصلی این فرایند از خونگیری تا گزارش نتیجه در جدول زیر آمده است.
آزمایش RBC بخشی از آزمایش خون کامل یا (Complete Blood Count) است. روش انجام آن ساده بوده که در ادامه کامل توضیح داده ایم:
| مرحله | توضیحات |
|---|---|
| نمونه گیری خون | نمونه خون از ورید بازو گرفته می شود. |
| بررسی نمونه در آزمایشگاه | نمونه در آزمایشگاه با دستگاه های اتوماتیک شمارش RBC انجام می شود. |
| ثبت و گزارش نتایج | نتایج شامل تعداد RBC، هموگلوبین، هماتوکریت و سایر شاخص های مرتبط است. |
| بررسی کیفیت نمونه | در آزمایشگاه، کیفیت نمونه خون و مناسب بودن آن برای انجام آزمایش نیز بررسی می شود. |
| تفسیر نتیجه | نتیجه RBC معمولاً همراه با سایر شاخص های CBC و محدوده مرجع آزمایشگاه تفسیر می شود. |
بیشتر بخوانید: آزمایش HDL خون چیست؟
مقدار نرمال RBC در آزمایش خون
مقدار نرمال RBC در آزمایش خون معمولاً به صورت میلیون گلبول قرمز در هر میکرولیتر خون گزارش می شود. محدوده مرجع می تواند بر اساس جنس، سن، شرایط فیزیولوژیک و روش اندازه گیری هر آزمایشگاه متفاوت باشد. برای نمونه، MedlinePlus محدوده رایج را حدود ۴.۲ تا ۵.۷ میلیون سلول در میکرولیتر برای مردان و ۳.۸ تا ۵.۱ میلیون برای زنان ذکر می کند؛ در حالی که منابع دیگر محدوده های کمی متفاوت ارائه می دهند. بنابراین مهم ترین معیار برای تفسیر نتیجه، Reference Range درج شده در همان برگه آزمایش است.
| گروه | محدوده تقریبی RBC |
| مردان بزرگسال | حدود ۴.۲ تا ۵.۷ میلیون سلول در هر میکرولیتر |
| زنان بزرگسال | حدود ۳.۸ تا ۵.۱ میلیون سلول در هر میکرولیتر |
| کودکان | محدوده وابسته به سن است و باید بر اساس رنج مرجع آزمایشگاه تفسیر شود |
اعداد جدول، محدوده های عمومی هستند و نباید جایگزین محدوده مرجع آزمایشگاه شوند. برای مثال، برخی مراکز پزشکی محدوده ای در حدود ۴.۵ تا ۶.۱ میلیون در میکرولیتر برای مردان و ۴.۰ تا ۵.۴ میلیون در میکرولیتر برای زنان در نظر می گیرند. عواملی مانند ارتفاع محل زندگی، بارداری، وضعیت هورمونی، سن و روش آزمایشگاهی باعث تفاوت در میزان طبیعی RBC می شوند. به همین دلیل، مشاهده عددی اندکی خارج از محدوده معمول همیشه به معنای بیماری نیست.

تفسیر نتایج آزمایش RBC
تفسیر RBC در آزمایش خون فقط با مشاهده یک عدد انجام نمی شود. پزشک ابتدا نتیجه RBC را با محدوده مرجع درج شده در برگه آزمایش مقایسه می کند و سپس عواملی مانند سن، جنس، علائم، بیماری های زمینه ای و نتایج دیگر آزمایش CBC را در نظر می گیرد. به همین دلیل، دو فرد با عدد RBC مشابه ممکن است بر اساس شرایط بالینی خود تفسیر متفاوتی داشته باشند.
| وضعیت RBC | تفسیر کلی | عوامل احتمالی |
| در محدوده مرجع | تعداد گلبول های قرمز از نظر این شاخص در محدوده مورد انتظار آزمایشگاه است | معمولاً یافته طبیعی؛ تفسیر نهایی وابسته به سایر نتایج است |
| بالاتر از محدوده مرجع | RBC بالا یا افزایش تعداد گلبول قرمز | کم آبی، زندگی در ارتفاع، برخی بیماری های قلبی یا ریوی، آپنه خواب، پلی سیتمی ورا |
| پایین تر از محدوده مرجع | RBC پایین یا کاهش تعداد گلبول قرمز | کم خونی، خونریزی، کمبودهای تغذیه ای، بیماری کلیوی، برخی اختلالات مغز استخوان |
به طور تقریبی، عددی بالاتر از حدود ۵.۷ میلیون سلول در میکرولیتر در مردان یا بالاتر از حدود ۵.۱ میلیون در زنان بر اساس یکی از محدوده های مرجع رایج بالا محسوب می شود. به همین ترتیب، مقادیر کمتر از حدود ۴.۲ میلیون در مردان و ۳.۸ میلیون در زنان ممکن است پایین تلقی شود. با این حال، این اعداد ثابت و جهانی نیستند و تفسیر آزمایش RBC باید بر اساس محدوده مرجع همان آزمایشگاه انجام شود.
همچنین RBC تنها تعداد گلبول های قرمز را مشخص می کند و درباره اندازه یا میزان هموگلوبین هر سلول اطلاعات کاملی ارائه نمی دهد. برای ارزیابی دقیق تر، شاخص هایی مانند MCV، MCH، MCHC، هموگلوبین و هماتوکریت نیز می توانند مورد توجه پزشک قرار گیرند.
عوامل تاثیرگذار بر RBC
- کم آبی یا هیدراتاسیون ناکافی: RBC را به طور موقت افزایش می دهد.
- ارتفاع از سطح دریا: کاهش اکسیژن محیط باعث افزایش RBC می شود.
- بارداری: ممکن است به دلیل افزایش حجم خون، RBC کاهش نسبی داشته باشد.
- بیماری ها و داروها: اختلالات کلیوی، کم خونی های مزمن، برخی داروها مثل شیمی درمانی.
بیشتر بخوانید: آزمایش آسپارتات آمینوترانسفراز
اهمیت آزمایش RBC در سلامت عمومی
- کنترل درمان ها: پیگیری اثر داروها یا مکمل های تغذیه ای
- ارزیابی کلی سلامت: بخشی از معاینات دوره ای و غربالگری
- پیشگیری از بیماری ها: شناسایی زودهنگام کم خونی یا پلی سیتمی
بالا بودن RBC در آزمایش خون نشانه چیست؟
بالا بودن RBC در آزمایش خون به این معناست که تعداد گلبول های قرمز اندازه گیری شده بیشتر از محدوده مرجع آزمایشگاه است. این وضعیت ممکن است بر اثر کاهش حجم مایع خون، افزایش واقعی تولید گلبول قرمز یا پاسخ بدن به کمبود اکسیژن ایجاد شود. کم آبی بدن یکی از عواملی است که غلظت گلبول های قرمز را به طور نسبی افزایش می دهد.
برای مشخص کردن علت بالا بودن RBC باید نتیجه آزمایش همراه با شرایط فرد و سایر شاخص های خونی بررسی شود. افزایش RBC در برخی افراد بدون علامت مشخص مشاهده می شود اما در موارد قابل توجه ممکن است علائمی مانند سردرد، سرگیجه یا اختلالات بینایی ایجاد شود. شدت افزایش، تداوم آن و وضعیت سایر نتایج آزمایش در تعیین اهمیت این یافته نقش دارند.

پایین بودن RBC در آزمایش خون نشانه چیست؟
پایین بودن RBC در آزمایش خون نشان می دهد تعداد گلبول های قرمز از محدوده مرجع آزمایشگاه کمتر است. کاهش تعداد گلبول قرمز یکی از یافته هایی است که ممکن است در انواع کم خونی مشاهده شود اما علت آن همیشه یکسان نیست. خونریزی، کمبود برخی مواد مغذی، بیماری های کلیوی، اختلالات مغز استخوان و افزایش تخریب گلبول های قرمز از جمله شرایطی هستند که می توانند با RBC پایین در آزمایش خون همراه باشند.
در بعضی افراد، کاهش RBC علائمی مانند ضعف، خستگی، سرگیجه، تنگی نفس یا رنگ پریدگی ایجاد می کند. تشخیص علت اصلی نیازمند بررسی سایر شاخص های CBC و در صورت لزوم انجام آزمایش های تکمیلی است. برای مثال، پزشک ممکن است در صورت مشاهده RBC پایین، میزان هموگلوبین، هماتوکریت و شاخص هایی مانند MCV را نیز بررسی کند.
اطلاعات تماس آزمایشگاه جردن
- شماره تماس ۰۲۱۸۸۷۹۸۹۷۹
- ساعت کاری: شنبه تا چهارشنبه: ۶:۳۰ الی ۲۰، پنجشنبهها: ۶:۳۰ الی ۱۸، روزهای تعطیل: ۷ الی ۱۵
- مشاوره ژنتیک: ۰۹۱۲۸۹۰۵۰۶۷
- نمونه گیری در منزل: ۰۹۱۲۸۹۰۵۰۶۵ و ۰۹۱۲۸۹۰۵۰۶۶
- آدرس سایت: www.jordanmedlab.com
- اینستاگرام: jordan.laboratory
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، RBC در آزمایش خون شاخصی برای اندازه گیری تعداد گلبول های قرمز و یکی از اجزای مهم آزمایش CBC است. طبیعی بودن تعداد این سلول ها برای انتقال مناسب اکسیژن به بافت های بدن اهمیت دارد و افزایش یا کاهش آن تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار می گیرد. مقدار نرمال RBC در همه افراد یکسان نیست و سن، جنس، شرایط فیزیولوژیک و محدوده مرجع آزمایشگاه در تفسیر آن نقش دارند. RBC بالا ممکن است با عواملی مانند کم آبی، کمبود اکسیژن یا افزایش تولید گلبول قرمز مرتبط باشد و RBC پایین نیز می تواند در شرایطی مانند کم خونی یا خونریزی مشاهده شود. با این حال، هیچ یک از این تغییرات به تنهایی برای تشخیص یک بیماری کافی نیستند.
منابع
۱. McPherson RA, Pincus MR. Henry’s Clinical Diagnosis and Management by Laboratory Methods. 23rd Edition. Elsevier, ۲۰۱۷.
۲. Hoffbrand AV, Moss PAH. Essential Haematology. 8th Edition. Wiley-Blackwell, ۲۰۱۶.
۳. Bain BJ. Blood Cells: A Practical Guide. 5th Edition. Wiley-Blackwell, ۲۰۱۵.
۴. American Society of Hematology. Complete Blood Count (CBC). https://www.hematology.org/education/patients/blood-basics
۵. Mayo Clinic. RBC Count. https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/rbc-count/about/pac-20384631
