ارتباط انسان با پرندگان از پرندگان خانگی مانند طوطی، کاسکو و مرغ عشق تا پرندگان مزرعه بسیار لذت بخش می باشد اما این تماس ها گاهی خطر انتقال برخی بیماری ها را به همراه دارند. این بیماری ها که به آنها زئونوزهای پرندگان گفته می شود، ممکن است از خفیف تا بسیار خطرناک متغیر باشند و حتی در برخی موارد، پرنده بدون هیچ علامتی ناقل بیماری باشد. در این مقاله مهمترین بیماری های مشترک انسان و پرندگان را همراه با راه های انتقال، علائم در انسان و روش های آزمایشگاهی بررسی می کنیم.
بیماری تب طوطی (Psittacosis / Chlamydia psittaci)
تب طوطی یکی از شناخته شده ترین بیماری های قابل انتقال از پرندگان به انسان است که بیشتر در طوطی سانان (مانند طوطی، کاسکو، ملنگو و عروس هلندی) دیده می شود. عامل این بیماری باکتری Chlamydia psittaci است و در صورت عدم تشخیص به موقع، در انسان باعث مشکلات تنفسی جدی می شود. نکته مهم اینکه ممکن است پرنده آلوده، کاملا سالم به نظر می رسد و فقط ناقل می باشد.
راه انتقال
- گاز گرفتن پرنده بیمار
- تماس مستقیم با ترشحات بینی/دهان پرنده
- تنفس گرد و غبار فضولات خشک شده پرنده
- قرار گرفتن در محیط های بسته و کم تهویه در کنار پرنده آلوده (افزایش ریسک انتقال)
علائم در انسان
- تنگی نفس
- سرفه خشک
- درد قفسه سینه
- سردرد و بدن درد
- تب شدید و ناگهانی
- ضعف، بی اشتهایی
- در موارد شدید: ذات الریه (Pneumonia)
آزمایش های تشخیصی
- PCR Chlamydia psittaci
- سرولوژی IgM و IgG Anti Chlamydia
- CRP و CBC (ارزیابی التهاب و عفونت)
- در موارد درگیری تنفسی: تصویربرداری قفسه سینه با نظر پزشک
بیشتر بخوانید: آسیب های شغلی ناشی از تماس با فلزات سنگین
سالمونلوز (Salmonella)
سالمونلا یکی از مهمترین عوامل عفونت های گوارشی در انسان است و پرندگان بدون علامت ناقل آن می باشند. این بیماری از طریق تماس با فضولات یا آلودگی دست ها منتقل می شود و در کودکان، سالمندان و افراد با ضعف ایمنی شدیدتر بروز می کند. بهداشت قفس، ظروف آب و غذا و شستن دست ها نقش کلیدی در پیشگیری دارد.
انتقال
- تماس با مدفوع پرنده
- آلودگی آب و غذای انسان
- تماس دست با قفس یا وسایل پرنده
- انتقال غیرمستقیم از طریق سطوح آلوده مثل میز، سینک و دستگیره ها
علائم در انسان
- تب و لرز
- کم آبی بدن
- ضعف و بی حالی
- اسهال آبکی یا خونی
- استفراغ و درد شکمی
- در موارد شدید: افت فشار، علائم سپسیس (به ویژه در افراد پرخطر)
آزمایش های تشخیصی
- PCR سالمونلا
- CBC، الکترولیت ها
- کشت مدفوع و شناسایی سالمونلا
- در موارد شدید: کشت خون با نظر پزشک
آنفلوانزای پرندگان (Avian Influenza – H5N1 / H7N9)
آنفلوانزای پرندگان از خطرناک ترین بیماری های مشترک بین انسان و پرندگان محسوب می شود و برخی سویه های آن قابلیت ایجاد بیماری شدید در انسان را دارند. این بیماری در تماس با طیور بیمار یا محیط آلوده منتقل می شود و در بعضی موارد منجر به نارسایی شدید تنفسی می شود. به همین دلیل رعایت اصول بهداشتی در مرغداری ها و مراکز نگهداری طیور اهمیت بسیار زیادی دارد.
راه انتقال
- تماس با پرندگان بیمار یا مرده
- تماس با ترشحات بینی یا مدفوع
- تماس با محیط آلوده (قفس، آبخوری، خوراک)
- استنشاق ذرات آلوده در محیط های بسته و آلوده (به خصوص در مراکز پرورش طیور)
علائم در انسان
- تب بالا
- تنگی نفس
- التهاب چشم
- درد عضلانی
- گلودرد و سرفه
- در موارد شدید نارسایی تنفسی
- گاهی علائم گوارشی مانند اسهال
آزمایش های تشخیصی
- PCR ویروس آنفلوانزای پرندگان
- کشت ویروسی (در مراکز ارجاعی)
- CBC، CRP، تست های عملکرد ریه
- در موارد شدید: گازهای خون شریانی (ABG) با نظر پزشک
بیشتر بخوانید: آسیب های شغلی ناشی از جیوه
کمپیلوباکتریوز (Campylobacter)
کمپیلوباکتر یکی از شایع ترین علل اسهال باکتریایی در انسان است و پرندگان خانگی و طیور از منابع اصلی انتقال آن محسوب می شوند. این عفونت از طریق تماس با مدفوع یا آب و غذای آلوده رخ می دهد و با اسهال شدید و درد شکمی همراه می باشد. در برخی افراد، این بیماری عوارض نادری مثل سندرم گیلن باره ایجاد می کند.
راه انتقال
- آب آلوده
- تماس با مدفوع یا بستر آلوده
- تماس دست با وسایل پرنده و بعد دهان/غذا
- مصرف مواد غذایی خام یا نیم پز آلوده (به خصوص در محیط های پرورش طیور)
علائم در انسان
- تب
- درد شدید شکم
- تهوع و استفراغ
- اسهال (اغلب خونی)
- گاهی گیلن باره (عوارض نادر ولی جدی)
تشخیص آزمایشگاهی
- PCR کمپیلوباکتر
- CBC، CRP
- کشت کمپیلوباکتر در محیط اختصاصی
- بررسی کم آبی و الکترولیت ها در موارد شدید
بیماری باکتریایی اورنیتوز (Ornithosis)
اورنیتوز از بیماری های تنفسی مرتبط با پرندگان است که از نظر علائم بسیار شبیه تب طوطی می باشد اما گاهی توسط عوامل باکتریایی مختلف ایجاد می شود. این بیماری در افرادی که تماس نزدیک با پرندگان دارند (پرورش دهندگان، دامپزشکان، کارکنان پت شاپ ها) بیشتر دیده می شود. تشخیص سریع باعث کاهش عوارض تنفسی و جلوگیری از گسترش بیماری می شود.
علائم در انسان
- تب
- لرز
- درد سینه
- بی اشتهایی
- سرفه خشک
- علائم شبه آنفلوانزا
- ضعف و کوفتگی عمومی
آزمایش های تشخیصی
- PCR
- CBC و CRP
- بررسی آنتی بادی ها
- در صورت علائم ریوی: تصویربرداری قفسه سینه با نظر پزشک
قارچ کریپتوکوک (Cryptococcus neoformans)
کریپتوکوک یک قارچ فرصت طلب است که در محیط هایی مثل لانه کبوترها و خاک آلوده به فضولات پرندگان می تواند مدتها زنده بماند. بیماری معمولا از طریق استنشاق اسپورهای قارچ منتقل می شود و در افراد دارای ضعف سیستم ایمنی خطرناک تر است. در موارد شدید باعث مننژیت قارچی و مشکلات عصبی می شود.
راه انتقال
- استنشاق اسپورهای قارچی موجود در خاک
- و فضولات خشک شده پرندگان
علائم در انسان
- سرفه
- سردرد
- تب و خستگی
- مننژیت قارچی (در موارد شدید)
- کاهش هوشیاری یا تشنج (در موارد پیشرفته)
- مشکلات عصبی در افراد با ضعف سیستم ایمنی
آزمایش های تشخیصی
- کشت قارچ
- آنتی ژن کریپتوکوک
- CSF analysis در صورت نیاز
- تصویربرداری مغز (در صورت علائم عصبی) با نظر پزشک
ای کولی (E.coli) از گونه های پرندگان
برخی سویه های ای کولی در پرندگان پاتوژن می باشند و در شرایط خاص به انسان منتقل می شوند. انتقال از مسیر مدفوعی–دهانی و در اثر رعایت نکردن اصول بهداشتی رخ می دهد. علائم بسته به نوع سویه و وضعیت سیستم ایمنی فرد ممکن است خفیف تا شدید باشد.
علائم در انسان
- تب
- تهوع
- اسهال
- دل درد
- دهیدراتاسیون
- در مواردی: اسهال شدید یا خونی (وابسته به سویه)
آزمایش های تشخیصی
- کشت مدفوع
- CBC
- در صورت لزوم: بررسی اختصاصی سویه های بیماری زا با PCR
انگل ژیاردیا و کوکسیدیا
برخی پرندگان ناقل کیست های انگل هایی مانند ژیاردیا یا اووسیست های کوکسیدیا هستند که باعث مشکلات گوارشی در انسان می شوند. این انگل ها از طریق آلودگی دست ها، آب آلوده یا تماس با محیط آلوده منتقل می شوند. در صورت تداوم علائم گوارشی، بررسی آزمایشگاهی اهمیت زیادی دارد.
علائم در انسان
- نفخ
- اسهال
- درد شکمی
- کاهش وزن
- گاهی: بی حالی و سوءجذب (در موارد طولانی)
آزمایش های تشخیصی
- آنتی ژن ژیاردیا
- PCR انگل ها
- آزمایش مدفوع (O&P) در چند نوبت برای افزایش دقت تشخیص
چطور از انتقال بیماری های پرندگان به انسان جلوگیری کنیم؟
پیشگیری بهترین و کم هزینه ترین راه مقابله با زئونوزهاست، مخصوصاً در خانواده هایی که کودک، سالمند یا فرد با بیماری زمینه ای دارند. رعایت بهداشت فردی و محیطی، کنترل سلامت پرنده و کاهش تماس های پرخطر احتمال انتقال بیماری را به طور قابل توجهی کاهش می دهد. همچنین در صورت مشاهده علائم غیرعادی در پرنده یا انسان، مراجعه سریع به دامپزشک و پزشک توصیه می شود.
- تمیز کردن روزانه قفس
- بررسی سلامت پرنده در دامپزشکی
- شستن دست ها بعد از تماس با پرنده
- جلوگیری از تماس دهانی (بوسیدن پرنده)
- عدم اجازه به پرنده برای پرسه زدن روی میز غذا
- آزمایش دوره ای در انسان در صورت تماس نزدیک
- تهویه مناسب محل نگهداری پرنده و جلوگیری از تجمع گرد و غبار
- استفاده از دستکش و ماسک هنگام تمیز کردن فضولات (به ویژه در پرندگان مزرعه و کبوترها)
بیشتر بخوانید: آزمایش سینورا چیست؟
بهترین تشخیص بیماری های مشترک انسان و پرندگان
اگر تماس نزدیک با پرنده دارید یا علائم مشکوک در شما یا اعضای خانواده دیده می شود، انتخاب آزمایشگاهی مجهز و دقیق نقش تعیین کننده ای در تشخیص سریع و درمان به موقع خواهد داشت. به خصوص در مواردی مانند تب طوطی یا آنفلوانزای پرندگان، تشخیص مولکولی و گزارش دهی سریع بسیار اهمیت دارد. آزمایشگاه جردن با پوشش طیف کامل آزمایش های تخصصی عفونی گزینه ای قابل اعتماد برای تشخیص این بیماری ها می باشد.
- مشاوره تخصصی
- سرعت بالای گزارش دهی
- امکان نمونه گیری در منزل
- خدمت رسانی حتی در روزهای تعطیل
- کیت های استاندارد و کنترل کیفیت سختگیرانه
- طرف قرارداد با تمامی بیمه های پایه و تکمیلی
- سابقه درخشان در تشخیص بیماری های عفونی و زئونوزها
- تجهیزات کامل PCR و Real-Time PCR برای تشخیص سریع
- بخش های تخصصی میکروب شناسی، قارچ شناسی، انگل شناسی و ویروس شناسی
اطلاعات آزمایشگاه جردن
- شماره تماس 02188798979
- ساعات کاری: شنبه تا چهارشنبه 6:30 الی 20، پنجشنبه ها 6:30 الی 18، روزهای تعطیل 7 الی 15
- شماره مشاوره ژنتیک 09128905067
- هماهنگی نمونه گیری در منزل: 09128905065 – 09128905066
- وب سایت www.jordanmedlab.com
- اینستاگرام jordan.laboratory
- گردآورنده: بخش علمی آزمایشگاه پاتوبیولوژی و ژنتیک جردن – خانم غزال گلابچی فرد
- تأیید صحت علمی: جناب آقای دکتر شهاب سلامی
منابع
World Health Organization – Zoonotic Diseases
CDC – Avian Influenza, Psittacosis, Salmonella
Merck Manual – Birds & Zoonoses
Elsevier – Medical Microbiology
Mayo Clinic – Infectious Diseases
