خون در آزمایش مدفوع یکی از آزمایش های مهم و کاربردی در تشخیص زودهنگام بیماری های گوارشی به ویژه سرطان روده بزرگ است. در این آزمایش، وجود مقدار اندکی از خون در مدفوع که با چشم قابل مشاهده نیست، بررسی می شود. اما چرا ممکن است در مدفوع فردی خون وجود داشته باشد در حالی که هیچ نشانه ظاهری از خونریزی دیده نمی شود؟ این پرسش ما را به سمت بررسی علل گوناگونی مانند زخم های معده و روده، بواسیر، پولیپ ها و حتی برخی از تومورهای گوارشی هدایت می کند. در ادامه به بررسی اهمیت انجام آزمایش خون مخفی در مدفوع، روش انجام آن، تفسیر نتایج و عواملی که بر نتیجه آزمایش تاثیر می گذارند خواهیم پرداخت پس با ما همراه باشید.
انواع آزمایش خون مخفی مدفوع
انواع آزمایش خون مخفی مدفوع با هدف شناسایی وجود خون پنهان در مدفوع انجام می شوند اما هر کدام از آنها از روش های متفاوتی برای تشخیص استفاده می کنند. تفاوت در نوع آزمایش بر دقت، حساسیت و نحوه آماده سازی بیمار تاثیر می گذارد. در ادامه به معرفی و توضیح انواع مختلف این آزمایش ها می پردازیم.
آزمایش خون مخفی مدفوع گایاک (gFOBT)
این آزمایش از یک ماده شیمیایی به نام آلفا گوایاکونیک اسید یا گایاک برای تشخیص خون در مدفوع استفاده می کند. نوار تست حاوی گایاک است و واکنش شیمیایی زمانی رخ می دهد که خون در نمونه وجود داشته باشد و کاغذ آبی شود که نشان دهنده نتیجه مثبت است. اگر فرد دارای سایر عوامل خطر سرطان روده بزرگ است، ممکن است توصیه شود که یک بار در سال پس از 45 سالگی یا زودتر آزمایش FOBT را انجام دهد.
تست ایمونوشیمیایی مدفوع (FIT)
این آزمایش از آنتی بادی هایی استفاده می کند که به هموگلوبین موجود در نمونه مدفوع متصل می شوند. هموگلوبین پروتئینی در گلبول های قرمز بوده که به خون رنگ قرمز می دهد. همچنین توصیه می شود در صورتی که فرد دارای عوامل خطر دیگری برای سرطان روده است، این آزمایش را یک بار در سال بعد از 45 سالگی یا زودتر انجام دهد.
بیشتر بخوانید: آزمایش در منزل برای سالمندان
آزمایش DNA مدفوع (تست FIT-DNA)
این آزمایش از ترکیبی از آنتی بادی های مورد استفاده در تست FIT و مواد DNA تغییر یافته مرتبط با سرطان کولورکتال استفاده می کند. پزشکان این آزمایش را هر 3 سال بعد از 45 سالگی یا زودتر برای افرادی که سایر عوامل خطر سرطان روده بزرگ را دارند توصیه می کنند.
هدف از انجام آزمایش خون مخفی در مدفوع چیست؟
پزشکان اغلب از آزمایش خون مخفی مدفوع برای غربالگری سرطان قبل از اینکه فرد علائمی را نشان دهد، استفاده می کنند. انجمن سرطان آمریکا به افرادی که در معرض خطر ابتلا به سرطان کولورکتال هستند توصیه می کند در سن 45 سالگی تحت غربالگری قرار گیرند. خون موجود در مدفوع برای علت خونریزی در دستگاه گوارش بررسی می شود که به دلیل شرایط زیر می باشد:
پولیپ روده بزرگ
این آزمایش برای تشخیص زودهنگام پولیپ های روده بزرگ یعنی تکه های اضافی بافتی که در داخل بدن رشد می کنند، استفاده می شود. این پولیپ ها اغلب در روده بزرگ یافت می شوند و در حالی که برخی خوش خیم هستند، برخی دیگر می توانند سرطانی باشند.
دیورتیکولیت
در صورت مشکوک بودن به بیماری دیورتیکولیت، پزشک این آزمایش را نیز تجویز می کند. دیورتیکولیت وضعیتی است که در آن کیسه های کوچک در دیواره روده بزرگ ایجاد می شود.
بیشتر بخوانید: آزمایش ادرار برای دیابت
کولیت اولسراتیو (UC)
این وضعیت منجر به ایجاد زخم های ملتهب در پوشش رکتوم و روده بزرگ می شود. UC می تواند در هر مرحله از زندگی رخ دهد. بنابراین، نظارت مداوم از طریق آزمایش خون مخفی مدفوع مورد نیاز است، به خصوص اگر علائم قبلا در فرد مشاهده شده است.
سرطان کولورکتال
سرطان کولورکتال زمانی رخ می دهد که تومورها در پوشش روده بزرگ شروع به تشکیل می کنند. بسیاری از پزشکان از این آزمایش برای تشخیص و نظارت بر سرطان کولورکتال استفاده می کنند.
چه زمانی انجام آزمایش خون مخفی در مدفوع نیاز است؟
اگر علائم مربوط به اختلالات گوارشی تحتانی مانند سرطان روده بزرگ، دیورتیکولیت و کولیت در فردی مشاهده شود، پزشک این آزمایش را تجویز خواهد کرد. این علائم شامل موارد زیر است:
- کاهش وزن ناخواسته
- ضعف و خستگی مداوم
- مدفوع قهوه ای تیره یا سیاه
- درد شکم همراه با گرفتگی شدید
- خونریزی مقعدی یا خون در مدفوع با رنگ قرمز روشن
- احساس اجابت مزاج که حتی پس از اجابت مزاج ثابت می ماند.
- تغییر در عادات روده مانند یبوست و اسهال (مداوم برای چند روز و بیشتر)
بیشتر بخوانید: مدت زمان ناشتایی قبل از آرمایش
آمادگی قبل از انجام آزمایش خون مخفی در مدفوع
بهتر است بدانید برخی از غذاها و داروها ممکن است بر نتایج آزمایش تاثیر بگذارند. پزشک دستورالعمل های خاصی را برای اطمینان از صحت آزمایش ارائه می دهد. در صورت امکان برای جلوگیری از نتایج مثبت کاذب، ترجیح داده می شود که فرد تا 7 روز از مصرف برخی داروها قبل از آزمایش اجتناب کند. این موارد شامل موارد زیر می شود.
- آسپرین
- هپارین
- وارفارین
- آنتی اسیدها
- مکمل های آهن
- کلوپیدوگرل (پلاویکس)
- داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs)
- مهارکننده های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs)
همچنین توصیه می شود که فرد 3 روز قبل از انجام آزمایش از مصرف غذاهای زیر اجتناب کند تا از نتایج مثبت کاذب جلوگیری شود:
- ازگیل
- طالبی
- گل کلم
- ترب خام
- شلغم خام
- کلم بروکلی
- تربچه قرمز
- گوشت قرمز
همچنین نتایج منفی کاذب ممکن است در افرادی که روزانه بیش از 250 میلی گرم ویتامین C مصرف می کنند رخ دهد.
همچنین افراد با شرایط زیر قبل از انجام آزمایش باید با پزشک مشورت کنند:
- هماچوری
- دوره قاعدگی
- هموروئید خونریزی دهنده
نکته: ضروری است که پزشک در مورد مصرف ویتامین ها، مکمل ها، گیاهان دارویی و داروهای تجویزی و بدون نسخه مطلع شود. برای انجام آزمایش، فرد باید نمونه مدفوع خود را در یک ظرف خشک و تمیز جمع آوری و نگهداری کند. مهم است که ادرار یا آب با مدفوع مخلوط نشود تا از آلودگی جلوگیری شود. این آزمایش ممکن است به نمونه برداری از 2 تا 3 حرکت مجزای روده نیاز داشته باشد.
تفسیر نتایج
مثبت بودن نتایج آزمایش به معنای وجود خون در مدفوع است. این موضوع نشان می دهد که در جایی از دستگاه گوارش خونریزی وجود دارد و مثبت بودن آزمایش همیشه به معنی تشخیص سرطان نیست. سایر بیماری ها مانند هموروئید، پولیپ یا IBD نیز می توانند باعث خونریزی شوند. معمولا پزشک آزمایش های اضافی مانند کولونوسکوپی را برای کمک به تشخیص توصیه می کند.
نتیجه آزمایش منفی به این معنی است که خون در نمونه مشاهده نشده است. سپس پزشک ممکن است به فرد پیشنهاد کند که آزمایش را در یک سال تکرار کند. یک نتیجه نامشخص ممکن است نشان دهد که آزمایش معیوب بوده یا نشانه ای از خون را شناسایی کرده اما برای نتیجه مثبت کافی نبوده است.
بیشتر بخوانید: متاپلازی چیست؟
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، آزمایش خون مخفی در مدفوع یکی از روشهای موثر و ساده برای ارزیابی سلامت دستگاه گوارش و شناسایی خونریزی های پنهان است. این آزمایش نقش بسزایی در غربالگری و تشخیص زودهنگام بیماری هایی مانند سرطان کولورکتال، پولیپ ها و سایر اختلالات گوارشی دارد. در صورت مثبت بودن نتیجه، پیگیری و مشاوره با پزشک برای انجام بررسی های دقیق تر ضروری است. آزمایشگاه پاتوبیولوژی و ژنتیک جردن این آزمایش را با دقت بالا و در کوتاه ترین زمان ممکن انجام می دهد، همچنین امکان انجام آن در منزل نیز برای راحتی مراجعه کنندگان فراهم شده است.
جهت هماهنگی بیشتر با شماره های 09128905065 و 09128905066 تماس حاصل فرمایید.
- گردآورنده: بخش علمی آزمایشگاه پاتوبیولوژی و ژنتیک جردن – خانم سعیده گوهری
- تایید صحت علمی : جناب آقای دکتر شاهین مرتضی بیگی
منابع
https://www.medicalnewstoday.com/articles/occult-blood-in-stool
https://cura4u.com/lab-tests/fecal-occult-blood
