آزمایش آلانین آمینوترانسفراز؛ تفسیر ALT و مقدار نرمال

آزمایش آلانین آمینوترانسفراز یکی از آزمایش های مهم برای بررسی سطح آنزیم ALT در خون و ارزیابی وضعیت سلول های کبدی است. آلانین آمینوترانسفراز عمدتاً در کبد وجود دارد و در صورت آسیب سلول های کبدی، مقدار بیشتری از آن وارد جریان خون می شود. اما بالا بودن ALT همیشه به معنی وجود یک بیماری شدید کبدی است؟ پاسخ به این سؤال به میزان افزایش ALT، علائم فرد، سابقه پزشکی و نتایج سایر آزمایش های کبدی بستگی دارد. در ادامه درباره علت انجام آزمایش، زمان تجویز، نحوه انجام، مقدار طبیعی، تفسیر نتیجه و دلایل بالا یا پایین بودن ALT توضیح داده می شود.

آزمایش آلانین آمینوترانسفراز چیست؟

آلانین آمینوترانسفراز یا ALT آنزیمی است که بیشترین مقدار آن در سلول های کبدی یافت می شود. آنزیم ها پروتئین هایی هستند که به انجام و تسریع فرآیندهای ضروری بدن کمک می کنند. هنگامی که سلول های کبدی دچار آسیب یا التهاب می شوند، ALT می تواند وارد جریان خون شود و سطح آن افزایش پیدا کند. آزمایش آلانین آمینوترانسفراز مقدار این آنزیم را در خون اندازه گیری کرده و یکی از آزمایش های متداول در بررسی سلامت کبد محسوب می شود. افزایش ALT ممکن است حتی در افرادی که هنوز علائم واضح بیماری کبدی ندارند مشاهده شود.

علت انجام آزمایش ALT

آزمایش ALT معمولاً به عنوان بخشی از آزمایش های عملکرد کبد درخواست می شود و به پزشک کمک می کند وضعیت سلول های کبدی را بررسی کند. این آزمایش به تنهایی برای تشخیص یک بیماری مشخص کافی نیست و معمولاً در کنار AST، آلکالین فسفاتاز، بیلی روبین و سایر شاخص های کبدی تفسیر می شود. گاهی افزایش ALT پیش از بروز علائم بالینی مشاهده می شود و به همین دلیل می تواند در شناسایی زودهنگام برخی مشکلات کبدی اهمیت داشته باشد. دلایل انجام این آزمایش عبارت اند از:

چه زمانی آزمایش ALT تجویز می شود؟

پزشک ممکن است آزمایش آلانین آمینوترانسفراز را در معاینات دوره ای، هنگام مشاهده علائم مشکوک یا در افرادی که خطر بیشتری برای بیماری های کبدی دارند درخواست کند. ALT همچنین می تواند در کنار سایر آنزیم های کبدی برای پیگیری روند بیماری یا بررسی عوارض احتمالی بعضی داروها اندازه گیری شود. وجود یک علامت به تنهایی الزاماً به معنای بیماری کبد نیست، اما می تواند نیاز به بررسی بیشتر را مطرح کند. مهمترین موارد عبارت اند از:

• کاهش اشتها
• دیابت یا چاقی
• مصرف زیاد الکل
• خستگی غیر معمول
• تهوع و استفراغ مداوم
• خارش بدون علت مشخص
• درد یا ناراحتی در ناحیه شکم
• سابقه خانوادگی بیماری کبدی
• سابقه تماس یا ابتلا به هپاتیت
• زرد شدن پوست یا سفیدی چشم
• پیگیری بیماری شناخته شده کبدی
• غیرطبیعی بودن سایر آزمایش های عملکرد کبد
• مصرف داروهایی که ممکن است بر کبد اثر بگذارند

آزمایش آلانین آمینوترانسفراز چگونه انجام می شود؟

آزمایش ALT با نمونه گیری خون انجام می شود. در این روش، مقدار کمی خون معمولاً از ورید بازو گرفته شده و برای اندازه گیری سطح ALT به آزمایشگاه ارسال می شود. نمونه گیری تنها چند دقیقه زمان می برد و معمولاً نیاز به اقدام خاصی پس از آن وجود ندارد.

برای خود ALT همیشه ناشتایی الزامی نیست، اما اگر این آزمایش همراه با آزمایش های دیگری مانند قند خون یا چربی خون درخواست شده باشد، ممکن است چند ساعت ناشتایی لازم باشد. بنابراین بهتر است دستور پزشک یا آزمایشگاه رعایت شود.

داروها و مکمل های مصرفی نیز باید پیش از نمونه گیری به پزشک یا مسئول آزمایشگاه اطلاع داده شوند، زیرا برخی داروها می توانند نتیجه ALT را تغییر دهند. هیچ داروی تجویز شده ای نباید بدون نظر پزشک قطع شود.

مقدار نرمال ALT در آزمایش خون

محدوده طبیعی ALT در همه آزمایشگاه ها یکسان نیست و ممکن است با توجه به روش اندازه گیری، جنسیت، سن و محدوده مرجع آزمایشگاه متفاوت باشد. به همین دلیل، بهترین معیار برای تفسیر نتیجه، Reference Range درج شده در همان برگه آزمایش است. در بسیاری از آزمایشگاه ها ALT با واحد U/L گزارش می شود. محدوده های تقریبی به شکل زیر قابل بررسی هستند:

در بسیاری از منابع، محدوده طبیعی بزرگسالان تقریباً در بازه ای حدود ۷ تا ۵۵ واحد در لیتر گزارش می شود، اما این عدد ثابت نیست و نباید جایگزین محدوده مرجع آزمایشگاه شود.

ALT بالا از چه عددی خطرناک است؟

برای ALT نمی توان یک عدد واحد را به عنوان «عدد خطرناک» برای همه افراد تعیین کرد. اهمیت افزایش ALT بیشتر بر اساس چند برابر شدن آن نسبت به حد بالای طبیعی آزمایشگاه، وجود علائم و نتیجه سایر آزمایش ها مشخص می شود. گاهی یک افزایش خفیف موقت است، در حالی که افزایش زیاد یا پایدار می تواند به بررسی فوری تری نیاز داشته باشد.

به طور کلی می توان افزایش ALT را این گونه در نظر گرفت:

• افزایش خفیف: کمتر از حدود ۲ تا ۳ برابر حد بالای طبیعی که ممکن است موقت یا مرتبط با عوامل مختلف باشد.
• افزایش متوسط: حدود ۳ تا ۵ برابر محدوده طبیعی که معمولاً نیازمند بررسی علت است.
• افزایش قابل توجه: بیش از ۵ برابر حد بالای طبیعی که اهمیت بیشتری دارد.
• افزایش بسیار شدید: بیش از ۱۰ برابر حد طبیعی که می تواند در بعضی آسیب های حاد کبدی مشاهده شود و باید سریع تر ارزیابی شود.
• اگر ALT بالا همراه با زردی، استفراغ شدید، درد شکم، خواب آلودگی غیرعادی یا تغییر رنگ ادرار باشد، ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری دارد.

تفسیر آزمایش ALT

تفسیر آزمایش ALT باید در کنار علائم، سابقه پزشکی، داروهای مصرفی و سایر آزمایش های کبدی انجام شود. ALT بیشتر در سلول های کبدی وجود دارد، بنابراین افزایش آن معمولاً نشان دهنده تحریک یا آسیب این سلول ها است، اما علت دقیق را مشخص نمی کند. در برخی افراد ورزش شدید، اضافه وزن، بعضی داروها یا شرایط موقت نیز ممکن است نتیجه را تغییر دهند. پزشک معمولاً ALT را همراه با AST، بیلی روبین، آلکالین فسفاتاز و سایر آزمایش ها بررسی می کند.

بالا بودن ALT در آزمایش خون نشانه چیست؟

بالا بودن ALT معمولاً نشان می دهد که سلول های کبدی دچار آسیب، التهاب یا فشار شده اند و مقدار بیشتری از این آنزیم وارد خون شده است. هپاتیت، کبد چرب، بعضی عفونت ها، سیروز، برخی داروها و در مواردی آسیب های شدیدتر کبدی می توانند باعث افزایش ALT شوند.

ورزش بسیار شدید نیز ممکن است به طور موقت مقدار آن را افزایش دهد. شدت افزایش ALT لزوماً با شدت بیماری برابر نیست و باید همراه با سایر آزمایش ها بررسی شود. اگر افزایش ALT پایدار باشد، پزشک ممکن است آزمایش های تکمیلی یا تصویربرداری درخواست کند.

پایین بودن ALT در آزمایش خون نشانه چیست؟

پایین بودن ALT معمولاً اهمیت بالینی زیادی ندارد و در بسیاری از افراد می تواند طبیعی باشد. سطح این آنزیم ممکن است تحت تأثیر سن، شرایط تغذیه ای، تفاوت های فردی یا برخی عوامل دیگر قرار گیرد. در بعضی موارد کمبود ویتامین B6 نیز می تواند با پایین بودن ALT همراه باشد، اما این موضوع به تنهایی برای تشخیص کافی نیست. اگر سایر آزمایش های کبدی طبیعی باشند، پایین بودن ALT معمولاً نیاز به اقدام خاصی ندارد. تفسیر نهایی بهتر است بر اساس کل نتایج آزمایش انجام شود.

عوامل موثر بر نتیجه آزمایش ALT

سطح ALT ممکن است تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار گیرد و هر افزایش آن به معنی بیماری شدید کبدی نیست. اطلاع از این عوامل می تواند به تفسیر دقیق تر آزمایش کمک کند.

• سن: محدوده ALT ممکن است با افزایش سن تغییر کند.
• جنسیت: در برخی افراد، تفاوت هایی بین سطح ALT زنان و مردان دیده می شود.
• ورزش شدید: فعالیت بدنی سنگین ممکن است به طور موقت سطح ALT را افزایش دهد.
• شرایط هورمونی: تغییرات هورمونی ممکن است بر برخی نتایج آزمایشگاهی تاثیر بگذارند.
• وزن و شاخص توده بدنی: افزایش وزن و چاقی می تواند با افزایش آنزیم های کبدی همراه باشد.
• داروها و مکمل ها: برخی داروها و مکمل های گیاهی یا ورزشی می توانند بر نتیجه آزمایش اثر بگذارند.

انجام آزمایش ALT در آزمایشگاه جردن

آزمایش آلانین آمینوترانسفراز در آزمایشگاه پاتوبیولوژی و ژنتیک جردن قابل انجام است و نتیجه آن معمولاً ظرف یک روز کاری گزارش می شود. این آزمایش به تنهایی یا همراه با سایر تست های عملکرد کبد انجام می شود.

افرادی که به دنبال بهترین آزمایشگاه در تهران برای انجام آزمایش های کبدی هستند، بهتر است علاوه بر سرعت پاسخ دهی، به دقت آزمایش، نحوه نمونه گیری و تفسیر صحیح نتایج نیز توجه داشته باشند. جهت هماهنگی اعزام نمونه گیر به محل می توان با شماره ۰۲۱۸۸۷۹۸۹۷۹ تماس حاصل فرمایید.

نتیجه گیری

با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، آزمایش ALT یکی از آزمایش های مهم برای بررسی سطح آنزیم آلانین آمینوترانسفراز و ارزیابی سلامت سلول های کبدی است. افزایش این آنزیم می تواند در شرایط مختلفی مانند بیماری های کبدی، مصرف برخی داروها یا حتی ورزش شدید مشاهده شود. با این حال، بالا بودن ALT به تنهایی برای تشخیص یک بیماری مشخص کافی نیست. محدوده طبیعی نیز ممکن است بین آزمایشگاه ها متفاوت باشد و باید بر اساس محدوده مرجع همان آزمایشگاه بررسی شود. در صورت افزایش مداوم یا قابل توجه ALT، به ویژه همراه با علائم کبدی، بررسی پزشکی و انجام آزمایش های تکمیلی اهمیت دارد.