ویروس ابولا یکی از خطرناک ترین ویروس های شناخته شده در دنیاست که بیماری شدیدی به نام تب خونریزی دهنده ابولا ایجاد می کند. این بیماری به دلیل سرعت پیشرفت، احتمال نارسایی چند اندام و میزان مرگ ومیر بالا، همواره در فهرست بیماری های مهم عفونی جهان قرار داشته است. شناخت دقیق علائم، راه های انتقال، دوره نهفتگی، روش های درمان و پیشگیری از ابولا نقش مهمی در کنترل شیوع این بیماری دارد. در این مقاله به صورت کامل با ماهیت ویروس ابولا، علائم بالینی، تفاوت آن با کرونا، وضعیت درمان، واکسن و اهمیت آزمایش های تخصصی در تشخیص سریع آشنا می شوید پس با ما همراه باشید.
ویروس ابولا چیست؟
ویروس ابولا از جمله عوامل بیماری زای بسیار جدی است که در صورت عدم تشخیص و مراقبت سریع منجر به عوارض شدید و حتی مرگ می شود. این ویروس بیشتر در برخی مناطق آفریقا دیده شده اما به دلیل جابجایی انسان ها و سفرهای بین المللی، آگاهی درباره آن در همه کشورها اهمیت دارد. آشنایی با ویژگی های این بیماری در پیشگیری، تشخیص زودهنگام و مدیریت بهتر موارد مشکوک بسیار مؤثر می باشد.
ویروس ابولا (Ebola Virus) از خانواده Filoviridae است و عامل بیماری ای به نام تب خونریزی دهنده ابولا محسوب می شود. این بیماری نخستین بار در سال 1976 در نزدیکی رود ابولا در جمهوری دموکراتیک کنگو شناسایی شد.
ابولا باعث تب شدید، ضعف شدید، خونریزی داخلی و خارجی، اختلال عملکرد کبد و کلیه، شوک و نارسایی چندعضوی می شود. نرخ مرگ و میر این بیماری بسته به سویه ویروس و کیفیت خدمات درمانی، بین 25 تا 90 درصد گزارش شده است. به همین دلیل، ابولا یکی از خطرناک ترین عفونت های ویروسی شناخته می شود.
ابولا چگونه منتقل می شود؟
برای کنترل بیماری ابولا، مهمترین اقدام، شناخت دقیق راه های انتقال آن است. برخلاف تصور برخی افراد، ابولا مانند سرماخوردگی یا آنفلوآنزا از راه هوا به سادگی منتقل نمی شود بلکه انتقال آن معمولاً به تماس مستقیم با مواد آلوده نیاز دارد. همین موضوع باعث می شود رعایت اصول بهداشتی و استفاده از تجهیزات حفاظتی نقش کلیدی در مهار بیماری دارد.
ویروس ابولا بیشتر از طریق تماس مستقیم با مایعات بدن فرد مبتلا یا تماس با حیوانات آلوده منتقل می شود. همچنین وسایل و سطوح آلوده نیز در گسترش بیماری نقش دارد، به ویژه اگر با خون یا ترشحات بدن بیمار تماس پیدا کرده باشند.
مهمترین راه های انتقال ابولا عبارتند از:
- تماس با خون فرد مبتلا
- تماس با ترشحات تنفسی
- استفاده مشترک از وسایل آلوده
- انتقال از حیوانات آلوده به انسان
- تماس با جسد فرد فوت شده مبتلا به ابولا
- تماس با بزاق، عرق، ادرار یا مدفوع بیمار
حیوانات ناقل یا مخزن ابولا
در برخی موارد، شروع بیماری از تماس انسان با حیوانات آلوده گزارش شده است. حیوانات وحشی به ویژه در مناطق جنگلی آفریقا در چرخه انتقال ابولا نقش داشته و منبع اولیه آلودگی می باشند.
| حیوانات مرتبط با ابولا | توضیح |
| خفاش های میوه خوار | مهمترین مخزن احتمالی ویروس |
| میمون ها | امکان انتقال بیماری به انسان |
| شامپانزه ها | در برخی شیوع ها نقش داشته اند |
| گوریل ها | تماس با لاشه یا ترشحات آن ها خطرناک است |
بیشتر بخوانید: عفونت استاف چیست؟
علائم ویروس ابولا
بهتر است بدانید علائم ابولا به صورت ناگهانی آغاز می شوند و در مراحل اولیه ممکن است شبیه بسیاری از عفونت های ویروسی دیگر باشند. به همین دلیل، سابقه سفر، تماس با فرد بیمار و زندگی در مناطق پرخطر در تشخیص بسیار اهمیت دارد.
دوره بروز علائم معمولاً چند روز تا سه هفته پس از ورود ویروس به بدن است. برخی بیماران ابتدا فقط تب و خستگی دارند اما در موارد شدید، بیماری به سرعت به سمت اختلالات گوارشی، خونریزی و نارسایی اندام ها پیش می رود.
علائم اولیه و پیشرفته ابولا
| علائم اولیه ابولا | علائم پیشرفته ابولا |
| تب ناگهانی شدید | استفراغ |
| ضعف و خستگی شدید | اسهال شدید |
| درد عضلات | درد شکم |
| سردرد | خونریزی لثه |
| گلودرد | خونریزی زیرپوستی |
| خون در مدفوع یا استفراغ | |
| اختلال عملکرد کلیه و کبد | |
| شوک |
دوره نهفتگی ابولا
دوره نهفتگی یکی از نکات بسیار مهم در بیماری های ویروسی است زیرا مشخص می کند از زمان ورود ویروس به بدن تا آغاز علائم چه مدت زمان طول می کشد. این بازه در بررسی تماس ها، قرنطینه و اقدامات مراقبتی اهمیت زیادی دارد. آگاهی از این زمان بندی به کنترل بهتر زنجیره انتقال کمک می کند.
دوره نهفتگی بیماری ابولا معمولا بین 2 تا 21 روز است. فرد آلوده تا زمانی که علائم ظاهر نشده اند، ناقل فعال بیماری محسوب نمی شود اما پس از شروع علائم، خطر انتقال ویروس به دیگران به طور چشمگیری افزایش پیدا می کند. به همین دلیل، شناسایی سریع افراد علائم دار و ایزوله کردن آن ها اهمیت بسیار زیادی دارد.
راه های پیشگیری از ابولا
در مورد بیماری هایی مانند ابولا، پیشگیری همیشه مؤثرتر و ایمن تر از درمان است. از آنجا که این ویروس در مدت کوتاهی باعث بیماری شدید می شود، رعایت اصول پیشگیری برای افراد عادی، خانواده بیماران و کادر درمان اهمیت بسیار بالایی دارد. مهمترین راه های پیشگیری از ابولا عبارتند از:
- دفن ایمن اجساد
- شست وشوی مداوم دست ها
- اجتناب از تماس با بیماران آلوده
- واکسیناسیون در مناطق پرخطر
- استفاده از تجهیزات حفاظت فردی
- رعایت اصول ایمنی در مراکز درمانی
آیا ابولا درمان دارد؟
در گذشته، درمان ابولا بیشتر بر پایه مراقبت حمایتی انجام می شد و گزینه های اختصاصی درمانی محدود بودند. اما پیشرفت های علمی در سال های اخیر باعث شده اند که برخی داروهای جدید در درمان این بیماری به کار گرفته شوند و شانس بقا افزایش پیدا کند. با این حال، زمان شروع درمان همچنان یکی از عوامل تعیین کننده در سرنوشت بیمار است.
روش های درمان ابولا به شرح زیر است:
- کنترل عفونت های ثانویه
- بستری و مراقبت ویژه در ICU
- تزریق مایعات و الکترولیت ها
- اکسیژن تراپی در صورت نیاز
- حفظ فشار خون در محدوده مناسب
- استفاده از داروهای ضدویروسی و آنتی بادی های جدید
بیشتر بخوانید: آسیب های شغلی ناشی از تماس با فلزات سنگین
داروهای جدید ابولا
برخی داروهای تأییدشده برای درمان سویه زئیر ابولا عبارتند از:
- Inmazeb
- Ebanga
این داروها در برخی کشورها برای درمان سویه Zaire ebolavirus استفاده می شوند و توانسته اند در کاهش مرگ ومیر مؤثر باشند.
واکسن ابولا
پیشگیری از ابولا فقط به رعایت بهداشت فردی و ایزولاسیون بیماران محدود نمی شود و واکسیناسیون نیز نقش بسیار مهمی در کنترل بیماری دارد. تولید واکسن ابولا یکی از دستاوردهای مهم پزشکی در سال های اخیر بوده و به مهار اپیدمی ها کمک زیادی کرده است. استفاده از واکسن به ویژه در مناطق پرخطر و در زمان شیوع بیماری اهمیت بیشتری پیدا می کند.
واکسن های مهم ابولا
- rVSV-ZEBOV
- ERVEBO
تفاوت ابولا با کرونا
بسیاری از افراد بیماری ابولا را با کرونا مقایسه می کنند اما این دو بیماری از نظر عامل بیماری زا، نوع انتقال، شدت علائم و میزان مرگ ومیر تفاوت های مهمی دارند. شناخت این تفاوت ها باعث می شود درک روشن تری از خطرات هر بیماری داشته باشیم و از قضاوت های نادرست جلوگیری شود.
در حالی که کرونا بیشتر از راه تنفس و تماس نزدیک منتقل می شود، ابولا عمدتاً به تماس مستقیم با مایعات بدن فرد آلوده نیاز دارد. همچنین تظاهرات خونریزی دهنده در ابولا بسیار شایع تر و برجسته تر از کروناست.
| ویژگی | ابولا | کرونا |
| عامل بیماری | Filovirus | Coronavirus |
| راه انتقال | تماس مستقیم با مایعات بدن | انتقال تنفسی |
| میزان مرگ ومیر | بسیار بالا | کمتر |
| خونریزی شدید | شایع | نادر |
| واکسن | موجود | موجود |
بیشتر بخوانید: تلومر چیست؟
آیا ابولا در ایران وجود دارد؟
این پرسش برای بسیاری از افراد مطرح است که آیا امکان شیوع ابولا در ایران وجود دارد یا خیر. با توجه به افزایش سفرهای بین المللی، مهاجرت و جابجایی سریع افراد، آمادگی کشورها برای مواجهه با بیماری های وارداتی بسیار مهم است. هرچند ابولا در ایران بومی نیست اما بی توجهی به مراقبت های بهداشتی خطرآفرین می باشد.
تا امروز اپیدمی گسترده ای از ابولا در ایران گزارش نشده اما به دلیل احتمال ورود بیماری های ویروسی از طریق سفرهای خارجی، وجود سیستم مراقبت، غربالگری، آمادگی بیمارستان ها و توان تشخیصی آزمایشگاه ها اهمیت بالایی دارد.
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، ویروس ابولا یکی از شدیدترین و خطرناک ترین بیماری های ویروسی جهان است که با تب ناگهانی، ضعف شدید، علائم گوارشی، خونریزی، نارسایی اندام ها و مرگ همراه می باشد. این ویروس بیشتر از طریق تماس مستقیم با مایعات بدن فرد مبتلا یا حیوان آلوده منتقل می شود و به همین دلیل، رعایت اصول بهداشتی و ایمنی در کنترل آن نقش اساسی دارد. اگرچه در سال های گذشته درمان ابولا بسیار محدود بود اما امروزه داروهای جدید، مراقبت حمایتی پیشرفته و واکسن های مؤثر توانسته اند تا حد زیادی به کاهش مرگ ومیر و کنترل اپیدمی ها کمک کنند.
اطلاعات تماس آزمایشگاه جردن
- شماره تماس: 88798979
- مشاوره ژنتیک: 09128905067
- هماهنگی نمونه گیری در منزل: 09128905065-09128905066
- ساعت کاری: شنبه تا چهارشنبه: 6:30 الی 20، پنجشنبه ها: 6:30 الی 18، روزهای تعطیل: 7 الی 15
- آدرس:بالاتر از چهارراه جهان کودک، بلوار آفریقا، قبل از پل میرداماد، خیابان عمدی، پلاک ۹
- وب سایت: www.jordanmedlab.com
- اینستاگرام: @Jordan.laboratory
منابع
World Health Organization (WHO)
Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
National Institutes of Health (NIH)
Mayo Clinic
New England Journal of Medicine (NEJM)
